โรสแมรี่
Salvia rosmarinus
กิ่งสดหรือใบแห้ง ใส่กับเนื้ออบ มันฝรั่ง และน้ำมันมะกอก
น้ำมันนวดและน้ำมันหอมระเหย กลิ่นสดชื่น
ฉลากต้องแยกให้ชัดว่าเป็น essential oil หรือ carrier oil เพราะสองอย่างนี้ใช้ต่างกัน
คู่มือพืชสมุนไพรธรรมชาติ
รู้จักพืชสมุนไพรห้าชนิดและชื่อที่คนไทยเรียก
โรสแมรี่ ขมิ้นชัน ขิง พริกไทยดำ และอาร์นิกา — ภาพรวมที่เป็นกลางสำหรับคนที่ยังไม่แน่ใจว่าพืชแต่ละชนิดเหมาะกับงานแบบไหน
เริ่มจากงานที่คุณจะทำ ไม่ใช่จากอันดับ
แต่ละชนิดมีรูปแบบที่วางขายจริงต่างกัน และเหมาะกับงานคนละแบบ
หน้านี้คือทางเข้าแบบเป็นกลางสำหรับคนที่ยังไม่แน่ใจว่าพืชแต่ละชนิดเหมาะกับงานแบบไหน เราจะพาดูชื่อไทย ชื่อที่พบในตลาด รูปแบบที่วางขายจริง และจุดที่พืชแต่ละชนิดถูกนำไปใช้บ่อย ไม่มีการจัดอันดับว่าตัวไหนดีกว่า เพราะคำตอบขึ้นอยู่กับว่าคุณจะเอาไปทำอะไร
ถ้าคุณเพิ่งเริ่มสะสมของในครัว การรู้ว่ารูปแบบไหนใช้กับงานไหนจะช่วยลดการซื้อซ้ำและลดการหยิบผิดขวดในภายหลัง
ห้าชนิดในเล่มเดียว
ชื่อไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ รูปแบบที่พบในครัว รูปแบบที่พบในสูตรภายนอก และข้อสังเกตเวลาซื้อ
ขมิ้นชัน
Curcuma longa
เหง้าสดและผง ใช้ในแกง เครื่องดื่ม และเครื่องปรุง
บาล์มและสูตรทาภายนอก ความเข้มข้นต่างจากในครัวมาก
เรียกสั้นๆ ว่า ขมิ้น และในบางบริบทของพืชอาหารใช้คำว่า กะเม็ง
ขิง
Zingiber officinale
เหง้าสด แยกขิงแก่กับขิงอ่อนตามการใช้งาน
น้ำมันนวด บาล์ม และคอมเพรสอุ่นแบบบ้านๆ
หาซื้อได้ทั่วไป ราคาไม่สูง เหมาะกับคนที่เพิ่งเริ่ม
พริกไทยดำ
Piper nigrum
เม็ดและแบบป่น เพิ่มกลิ่นและความร้อนให้จาน
พบในสูตรผสมแบบดั้งเดิมคู่กับขมิ้นชัน
แบบเม็ดให้กลิ่นสดกว่าเมื่อบดสด แต่แบบป่นสะดวกกว่า
อาร์นิกา
Arnica montana
แทบไม่ปรากฏในครัวไทย
เจล ครีม น้ำมันนวด และบาล์ม
อ่านฉลากเรื่องการทดสอบผิวและบริเวณที่ควรหลีกเลี่ยงก่อนใช้
รูปแบบที่วางขายจริง
รูปแบบที่วางขายจริงในตลาด
รูปแบบที่พบบ่อยมีอยู่ไม่กี่แบบ สมุนไพรแห้งทั้งใบหรือทั้งเหง้า ผงบดพร้อมใช้ น้ำมันแช่สมุนไพร น้ำมันหอมระเหย เจล ครีม และบาล์มหรือซาล์ฟ ในครัวไทย สมุนไพรแห้งและเหง้าสดคือรูปแบบหลัก นอกครัว น้ำมันและบาล์มคือรูปแบบที่เจอบ่อย
ชื่อไทย ชื่อตลาด และชื่อวิทยาศาสตร์
พืชแต่ละชนิดมีชื่อหลายแบบที่คนไทยใช้จริง การรู้ชื่อหลายแบบช่วยให้สือสารได้ตรงขึ้น และลดโอกาสซื้อผิดชนิด
- ขมิ้นชัน · ขมิ้น · กะเม็ง
- ตัวอย่างที่ชัดที่สุดของชื่อหลายแบบ เพราะคนส่วนใหญ่เรียกสั้นๆ ว่า ขมิ้น และในบางบริบทของพืชอาหารใช้คำว่า กะเม็ง เมื่อถามหาที่ตลาดหรืออ่านฉลาก ควรดูทั้งสองคำ
- ขิงแก่ · ขิงอ่อน
- คนแยกตามการใช้งาน ขิงแก่ให้กลิ่นอุ่นและเผ็ดกว่า เหมาะกับน้ำจิ้มและเครื่องดื่มร้อน ขิงอ่อนให้ความสดชื่นและฉ่ำกว่า มักใช้ในจานที่ต้องการความสด
- โรสแมรี่ · อาร์นิกา
- ชื่อไทยไม่แพร่หลายเท่าพืชชนิดอื่น จึงมักถูกเรียกทับศัพท์ เวลาซื้อหรือถามหาที่ร้าน ควรเขียนชื่อให้ตรงและระบุว่าเป็นแบบแห้ง แบบน้ำมัน หรือแบบผง
ในครัว
จุดที่พืชทั้งห้าเชื่อมถึงกันในครัว
พืชทั้งห้าเชื่อมกันผ่านพริกไทยดำกับขมิ้นชันในครัว และผ่านโรสแมรี่กับอาร์นิกาในสูตรทาภายนอก ขิงเป็นตัวกลางที่อยู่ได้ทั้งสองฝั่ง คือทั้งในน้ำจิ้มและในน้ำมันนวด
สูตรอาหารและสูตรผสมแบบดั้งเดิมหลายสูตรใส่พริกไทยดำคู่กับขมิ้นชัน หน้าที่ของพริกไทยดำในสูตรคือเพิ่มกลิ่นและความร้อนให้จาน ไม่ใช่แทนวัตถุดิบอื่น
ไปที่การใช้ในครัว
สูตรทาภายนอก
อาร์นิกาและโรสแมรี่ในรูปแบบที่ใช้กับผิว
อาร์นิกาเป็นพืชที่แทบไม่ปรากฏในครัวไทย แต่ปรากฏบ่อยในรูปแบบเจล ครีม น้ำมันนวด และบาล์ม คนมักเจออาร์นิกาครั้งแรกในฐานะส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ทาภายนอก ไม่ใช่ในฐานะวัตถุดิบอาหาร
ด้วยเหตุนี้ ข้อควรระวังเรื่องผิวและความเข้มข้นจึงสำคัญกว่าพืชชนิดอื่นในกลุ่ม บางผลิตภัณฑ์รวมหลายพืชไว้ในขวดเดียว เช่น บาล์มที่มีทั้งอาร์นิกาและโรสแมรี่ การอ่านส่วนผสมจึงช่วยให้รู้ว่าคุณกำลังซื้ออะไร
ดูวิธีใช้ภายนอกวิธีเลือกพืชให้เหมาะกับงานของคุณ
ถ้าคุณยังไม่แน่ใจ เริ่มจากพืชที่คุณมีอยู่แล้วในครัว แล้วค่อยขยับไปหาพืชที่ต้องซื้อใหม่ วิธีนี้ช่วยลดการซื้อของทิ้ง
เริ่มจากครัว
ขิง พริกไทยดำ และขมิ้นชัน
สามอย่างนี้เข้ากับอาหารไทยได้ทันที ขิงเป็นพืชที่เข้าถึงง่ายที่สุดในกลุ่มนี้สำหรับคนที่เพิ่งเริ่ม เพราะหาซื้อได้ทั่วไปและราคาไม่สูง
พริกไทยดำมีทั้งแบบเม็ดและแบบป่น แบบเม็ดให้กลิ่นที่สดกว่าเมื่อบดสด แต่แบบป่นสะดวกกว่าในการใช้ประจำวัน เลือกตามความถี่ที่คุณใช้จริง
โรสแมรี่ต้องเลือกจาน
ในครัวไทยมักถูกนำไปใช้กับเนื้ออบ มันฝรั่ง และน้ำมันมะกอกมากกว่าอาหารไทยดั้งเดิม กลิ่นคล้ายสนผสมมินต์ จึงต้องเลือกจานที่กลิ่นเข้ากัน
ถ้าจะทำบาล์มหรือน้ำมันนวด
ให้เริ่มจากอาร์นิกาและโรสแมรี่ เพราะสองอย่างนี้มีรูปแบบทาภายนอกให้เลือกหลากหลาย มากกว่าพืชชนิดอื่นในกลุ่ม
คำถามที่เจอบ่อยเวลาซื้อครั้งแรก
คำตอบสั้นๆ จากคำถามที่ทีมบรรณาธิการได้รับบ่อยเกี่ยวกับพืชทั้งห้า
ขมิ้นในครัวกับขมิ้นในบาล์มต่างกันตรงไหน
ขมิ้นชันเป็นพืชที่แยกบริบทได้ชัดที่สุดในกลุ่มนี้ คือขมิ้นในครัวกับขมิ้นในบาล์มผ่านการเตรียมคนละแบบ และความเข้มข้นที่ใช้ก็ต่างกันมาก ถ้าคุณกำลังเริ่มใช้ขมิ้น ควรอ่านฉลากให้ชัดว่าเป็นของสำหรับครัวหรือสำหรับทาภายนอก
โรสแมรี่แบบ essential oil กับ carrier oil ใช้ต่างกันอย่างไร
เวลาซื้อ ควรสังเกตว่าฉลากระบุ essential oil หรือ carrier oil เพราะสองอย่างนี้ใช้ต่างกันชัด ทั้งในเรื่องความเข้มข้นและวิธีนำไปใช้ โรสแมรี่ปรากฏบ่อยในน้ำมันนวดและน้ำมันหอมระเหย เพราะกลิ่นช่วยให้รู้สึกสดชื่น
ทำไมควรแยกชั้นวางของครัวออกจากของทาภายนอก
การเห็นจุดเชื่อมระหว่างพืชทั้งห้าช่วยให้คุณจัดของในบ้านได้เป็นระบบมากขึ้น เช่น แยกชั้นวางของครัวออกจากชั้นวางของทาภายนอก เพื่อไม่ให้หยิบผิดขวด และช่วยให้จำได้ว่าขวดไหนใช้กับอะไร
ควรเริ่มจากพืชชนิดไหนถ้ายังไม่เคยซื้อมาก่อน
ถ้าคุณจะทำอาหาร ให้เริ่มจากขิง พริกไทยดำ และขมิ้นชัน เพราะสามอย่างนี้เข้ากับอาหารไทยได้ทันที ถ้าคุณจะทำบาล์มหรือน้ำมันนวด ให้เริ่มจากอาร์นิกาและโรสแมรี่ ถ้ายังไม่แน่ใจ เริ่มจากพืชที่คุณมีอยู่แล้วในครัว
ขั้นถัดไป
เลือกพืชให้ตรงกับงานที่คุณจะทำ
ถ้าคุณมีคำถามที่ยังไม่ได้ตอบในหน้านี้ หรืออยากให้ทีมบรรณาธิการช่วยดูว่าพืชชนิดไหนเหมาะกับงานของคุณ ส่งคำถามมาได้เลย ทีมงานตอบทุกข้อความในช่วงเวลาทำการ จันทร์–ศุกร์ 09:00–18:00 น.
โรสแมรี่ ขมิ้นชัน ขิง อาร์นิกา — คู่มือพืชสมุนไพรธรรมชาติ · 123 ถนนสุขุมวิท แขวงคลองเตย เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร 10110 · +66 2 123 4567 · [email protected]